Prirodne lepote Banje Manifestacije O sajtu Versko nasleđe Kulturno-istorijski spomenici Znamenite ličnosti Jezera Početna

Pretraga
Prirodne lepote
Prirodne lepote Srbije
Nacionalni parkovi Srbije
Parkovi prirode
Predeli izuzetnih odlika
Spomenici prirode
Rezervati prirode
Prirodne retkosti
 
 

 

 

 

 

 

Južni obod Panonske oblasti

 



Ovoj regiji pripadaju zapadna i deo srednje Srbije. Manje regije u zapadnoj Srbiji su Mačva, Kolubara i Podrinjska Srbija sa Podgorinom, a u srednjoj Srbiji Zapadno i Veliko Pomoravlje, Šumadija, Stig i Braničevo.
Mačva je prostrana ravnica između Drine, Save i Pocerine. Sastoji se od nanosa Drine i Save. Izgradnjom odbrambenih nasipa ona je najvećim delom zaštićena od poplava. Bare i jezerca se nalaze u napuštenim meandrima. Mačva ima skoro iste prirodne odlike kao i donji Srem. Za razliku od njega, u Mačvi su zemljišne parcele obično omeđene bagremom, topolama i vrbama. Središte Mačve je Bogatić, najveći grad je Šabac. Planina.
Kolubara obuhvata sliv reke Kolubare, kojem pripadaju i slivovi Tamnave i Uba. Mačva i Donja Kolubara delovi su Panonske nizije južno od Save. Oni spadaju u najbogatije poljoprivredne regije Srbije. Gradovi Kolubare su Lazarevac i Obrenovac.
Podrinjska Srbija sa Podgorinom prostire se između Drine na zapadu i Šumadije na istoku, Mačve i Kolubare na severu i linije Bajina Bašta- Đetinja na jugu.Pripadaju joj niske i srednje planine (najveća visina do 1 346 m) : Cer, Sokolska planina, Povlen, Maljen, Suvobor i druge. Cer je ogolićeni lakolit. Plutonski oblici koji nastaju hlađenjem i konsolidacijom magme u unutrašnjosti Zemlje mogu dobiti morfološki značaj. Pritisak koji uslovljava kretanje magme na površinu, u ovom slučaju, nije dovoljno jak da probije čvrste stenovite mase u Zemljinoj kori. Utiskujući se ispod površinskih slojeva, magma ih izdiže u obliku svoda ili kubeta. Ovaj plutonski oblik se naziva lakolit. Daljom erozijom i denudacijom, lakolit se ogolićava i ostaje kao oblik u reljefu u vidu zasvođenog uzvišenja. Čitav ovaj kraj je ispresecan duboko usečenim dolinama.
Valjevska Podgorina obuhvata sliv gornje Kolubare – valjevske planine Medvednik, Jablanik i Povlen i Valjevsku kotlinu. Manje regije (mikroregije) u ovom delu Srbije su Azbukovica, Jadar i Rađevina. Južno od Valjeva nalazi se Baćevački kras, primer ekshumiranog fosilnog kraškog reljefa. Naime, pri transgresijama mora, u daljoj geološkoj prošlosti prostrane kraške oblasti prekrivene su debelim slojem marinskih sedimenata, usled čega su se kraški oblici fosilizovali. Tek posle regresije mora sedimentni pokrivač je mogao biti odnešen ili uništen dejstvom egzogenih erozivnih uticaja. Na taj način, zatrpani kraški oblici se "ekshumiraju" i ponovo pojavljuju u današnjem reljefu. U Baćevačkom krasu su otkrivene fosilne vrtače ispunjene neogenim peščarima. U blizini Valjeva nalazi se Lastra – more stena. Kao rezultat fizičkog razoravanja stena, na topografskoj površini se stvara masa grubog stenovitog materijala. Ako je topografska površina horizontalna, onda se ovaj materijal nagomilava na mestu stvaranja, u vidu pokrivača od stenovitog krša koji se naziva more stena.
Azbukovica je uska i izdužena regija između Drine na jednoj i Sokolske planine i Povlena na drugoj strani. Njeno središte je varošica Ljubovija.
Jadar je kotlina kroz koju protiče istoimena reka. Njeno gradsko središte je Loznica.
Rađevina je deo sliva reke Jadar oko Krupnja, Bele Crkve i Pecke. Njeno gradskko središte je Krupanj.
Najveći grad Podrinjske Srbije i Podgorine je Valjevo, smešteno u kotlini između valjevskih planina. Poznati turistički centri su Divčibare i banje Koviljača, Vrujci i Badanja.
Zapadno Pomoravlje obuhvata dolinu Zapadne Morave sa rekama Skrapež, Đetinja i Rasina. Njegovo središte je Čačak, a drugi gradovi su Užice, Požega, Kraljevo i Kruševac.
Dolina Zapadne Morave se pruža od Požege do Stalaća, duga oko 170 km. Dolina je kompozitna, sastoji se od više kotlina – Požeške, Čačansko-kraljevačke, Vrnjačke i Kruševačke. U Požeškoj kotlini stiče se pet većih i više manjih tokova, pa je ona vlažna. Ostale tri kotline delimično su sušne, pa je leti potrebno navodnjavati useve.
Veliko Pomoravlje obuhvata široku dolinu velike Morave, dugu oko 120 km i široku do 20 km. Dolina je ispresecana meandrima, mrtvajama i staračama, a njen najniži deo izložen je čestim poplavama. Veći gradovi ovog kraja su Jagodina u gornjem i Požarevac u donjem Pomoravlju.
Šumadija obuhvata prostor između Save i Dunava na severu i Zapadne Morave na jugu, Kolubare, Ljiga i Dičine na zapadu i Velike Morave na istoku. Njen geografski centar je Kragujevac, geometrijsko središte Srbije je u njegovoj blizini. Severna Šumadija manjim delom je nizija, a većim delom blago zatalasana jezersko-rečna površ sa koje se izdižu niske planine. Srednju i južnu Šumadiju čini niz prostranih blago nagnutih površi i zaobljenih brda, između kojih su široke doline blagih strana. Sa površi se izdižu, kao "ostrva iz mora", uglavnom niske planine sa zaobljenim vrhovima. Najviša planina je Rudnik (Cvijićev vrh, 1 132 m), pored koje je uočljiva kupa Ostrovica, ostatak nekadašnjeg vulkana. Južno od Rudnika su vulkanska kupa Kotlenik i Gledićke planine, a severnije su Venčac, Bukulja, Kosmaj i Avala (511 m). Rudnik predstavlja hidrografski čvor Šumadije – od njega se vodeni tokovi zrakasto razilaze prema Velikoj i Zapadnoj Moravi i Kolubari. Naziv Šumadija potiče od gustih hrastovih šuma koje su sve do polovine XIX veka prekrivale gotovo čitavu regiju. Sada samo mali i retki zabrani sa ponekim hrastom podsećaju na te šume, koje su doseljenici posekli i iskrčili. Najveći gradovi Šumadije su Beograd i Kragujevac. Beograd je istovremeno i panonski grad – sremski i banatski. U Šumadiji se izdvaja nekoliko manjih regija – mikroregija – koje su većinom dobile nazive po rekama ili planinama: Beogradska Posavina (Obrenovac), Beogradsko-smederevsko Podunavlje, Ralja i Kosmaj (glavno naselje Sopot), Jasenica (glavna naselja Smederevska Palanka, Topola, Mladenovac i Velika Plana), Gruža (varošice Knić i Gruža), Kačer (varošica Rudnik), Lepenica (najveća naselja Kragujevac, Lapovo, Rača i Batočina), Temnić (glavno naselje Varvarin) i Levač (glavno naselje Rekovac). Sektor između Beograda i Smedereva predstavlja oblast česte i izrazite pojave urvina, odnosno klizišta. U procesu urvanja, marta 1942. godine, uništeno je više desetina kuća i stvoren veliki broj recentnih urvina.
Stig je ravničarski i brežuljkasti kraj sliva donje Mlave. Njegova središta su Petrovac na Mlavi i Kostolac. Velika prirodna bogatstva su plodno zemljište i Kostolački ili Mlavski basen lignita, čije su rezerve procenjene na 1,5 milijardu tona.
Braničevo obuhvata plodne aluvijalne ravni i pobrđa oko donjeg toka Peka. Njegovo privredno središte je Veliko Gradište, gradić pored ušća Peka u Dunav u blizini Srebrnog jezera. Na desnoj obali Dunava, između Rama i Golupca, javljaju se tri manje peščare: Ramsko-zatonjska, Gradištanska i Požeženska. U njima je najveći predeo živog peska u Istočnoj Srbiji. Njihova ukupna površina je 80 km˛, i u njima se zapaža fosilni dinski reljef.



 

 

..